اسهال چیست؟

یکی از مهمترین فرایندهایی که بدن انسان به صورت طبیعی ممکن است روزانه یک یا چند بار انجام دهد، دفع مدفوع می باشد.

باید بدانید که دفع مدفوع تاثیر بسیار زیاد و ارتباط مستقیمی با سلامت افراد دارد، به همین دلیل کسانی که با مشکلاتی مانند یبوست و اسهال مواجه هستند در معرض آسیب ها و بیماری‌ های خطرناکی قرار می گیرند.

اگر دفع مدفوع از حالت طبیعی دچار تغییراتی شود، ممکن است در چنین شرایطی فرد اسهال را نیز تجربه کند.

اسهال معمولاً به مدفوع شل و آبکی گفته می شود که ممکن است برای همه افراد در طول سال چندین بار اتفاق بیفتد و معمولا بین ۲ تا ۳ روز بهبود پیدا می‌ کند.

برخی از افراد ممکن است اسهال را در طولانی مدت و یا برای دفعات بیشتر تجربه کنند، که گاها با مشکلاتی مانند سندروم روده تحریک پذیر مواجه هستند.

اسهال در کودکان می‌ تواند نشانه‌ ای از بروز مشکلات، آسیب‌ ها و بیماری‌ های مختلف باشد و حتما باید به آن توجه کرده و در صورت ادامه دار شدن حتما باید به پزشک مراجعه نمایید.

اسهال بر اساس میزان شل بودن و آبکی بودن، رنگ و بویی که دارد می‌ تواند نشان‌ دهنده عوارض مختلف باشد.

در مواقع بسیار زیادی اسهال در کودکان کاملا طبیعی بوده و به دلیل تغذیه آنها خواهد بود، اما اگر این عارضه ادامه پیدا کند، می ‌تواند نشان‌ دهنده مشکلات و بیماری های داخلی باشد که حتماً باید به صورت جدی بررسی گردد.

عوامل موثر بر بروز اسهال کودکان

عوامل موثر بر بروز اسهال در کودکان و بزرگسالان با یکدیگر متفاوت است، اما همواره باید بدانید که اسهال ناشی از عملکرد نادرست سیستم گوارشی بوده که در برخی مواقع می‌ تواند آسیب‌ ها و مشکلات مختلف را برای افراد به همراه آورد.

از مهم ترین علل اسهال در کودکان و نوزادان، عفونت های گوارشی به ویژه عفونت های روده ای ویروسی است. البته عفونت های باکتریایی و انگلی نیز می تواند باعث این بیماری در کودکان شود.

این گونه عفونت ها عمدتاً از طریق دست های آلوده به ویژه در هنگام غذا خوردن و بازی منتقل می شوند.

بهتر است مرتب دست های کودکان را با آب گرم و صابون بشویید و محیط اطراف و اسباب بازی های آنها را به طور مرتب ضدعفونی کنید، این به جلوگیری از اسهال در کودکان کمک زیادی می کند.

اگر کودک به غذاهای خاص آلرژی پیدا کند، ممکن است هنگام دفع با اسهال مواجه شود.

در هر صورت باید بدانید که مصرف این خوراکی ها می تواند آسیب های جانبی را به همراه داشته باشد و باید از مصرف آنها خودداری شود.

عفونت در ناحیه روده ها نیز می ‌تواند باعث بروز اسهال گردد.

البته برخی از داروها، تیروئید پرکار و مشکلات دیگر مانند بروز سرطان‌ ها و هرگونه جراحی در سیستم گوارش عاملی برای بروز اسهال کودکان خواهد بود.

نکته ای که در مورد اسهال باید بدانید این است که اسهال علاوه بر مشکلاتی که برای روده به همراه دارد، می‌ تواند فرد را با آسیب ها و کمبود های زیادی مواجه کند.

اگر مدفوع به صورت اسهال خارج شود روده ها قدرت جذب مواد ارزشمند و ویتامین ها را نداشته و ممکن است کودک با مشکل مواجه شود.

سایر علل اسهال در کودکان و نوزادان عبارتند از:

• مصرف آب آلوده
• عفونت های گوش
• مصرف غذاهای آلوده
• آلرژی غذایی
• عدم تحمل غذایی
• عوارض ناشی از مصرف برخی داروها
• آنتی بیوتیک ها
• سندرم روده تحریک‌پذیر
• بیماری کرون
• بیماری سلیاک
• مسافرت
• مصرف نوشیدنی های حاوی شیرین کننده های مصنوعی
• استرس

یکی از بزرگترین عوارض اسهال در کودکان، بواسیر و شقاق است که در اثر حساسیت و اسیدی بودن مدفوع ایجاد می شود.

این بیماری ها نیاز به درمان فوری دارند تا از خطراتی برای سیستم گوارشی کودک جلوگیری شود.

علائم اسهال در کودکان

همواره باید بدانید که بروز مشکلات معمولی مانند اسهال برای بزرگسالان قابل کنترل و قابل درمان خواهد بود اما چنین عارضه ای برای کودکان سخت تر بوده و نمی توانند شرایط جسمانی خود را به خوبی کنترل کنند.

اسهال در کودکان علائم مختلفی دارد که از مهمترین و شایعترین آنها می‌ توان به نفخ شکم اشاره کرد.

البته در چنین شرایطی کودکان احساس فوری به تخلیه روده پیدا می ‌کنند و ممکن است حالت تهوع و استفراغ را نیز تجربه کنند.

اگر اسهال درمان نشود در طولانی‌ مدت علائمی مانند تب، کاهش وزن و یا وجود خون در مدفوع را نشان خواهد داد.

اگر اسهال و یا مدفوع آبکی بیش از سه روز اتفاق بیفتد حتما باید اقدامات لازم را انجام دهید.

در چنین شرایطی متخصصان توصیه می‌ کنند که حتماً از آب کافی استفاده کنید و در صورت لزوم سرم های قند تزریق کنید تا با بروز اسهال بدن، دچار کم آبی بسیار شدید نشوید.

به دنبال آن ممکن است کاهش وزن، بی حالی شدید و خستگی مفرد را برای افراد به همراه آورد.

علائم اسهال خطرناک در کودکان

اسهال معمولاً علائم و نشانه های خاصی ندارد و فقط می توانید با مدفوع آبکی، نفخ و یا درد در ناحیه شکم از آن مطلع شوید.

در برخی مواقع اسهال می تواند به عارضه ای خطرناک تبدیل شود که در صورت مشاهده هر کدام از علائم باید به پزشک مراجعه نمایید.

اگر هنگام اسهال درد بسیار شدید در ناحیه شکم و یا پایین کمر را تجربه می کنید، باید بدانید که این اصلاً طبیعی نبوده و همچنین می‌ تواند نشانه‌ ای از بروز مشکلات داخلی باشد.

اسهال اگر بیش از دو الی سه روز ادامه پیدا کند، قطعاً سیستم گوارشی شما دچار مشکلات جدی تر شده که باید حتماً طی انجام آزمایشات و چکاپ های مختلف بررسی شود.

اگر به همراه اسهال، خون یا نقاط سیاه و لخته خون مشاهده می شود و به دنبال آن تب بالا طی ۲۴ ساعت را تجربه می کنید، باید بدانید که این اسهال کاملا خطرناک است.

اگر در کنار اسهال احساس می کنید که رنگ ادرار شما تیره می شود، ضربان قلب سریعتر و سردرد بسیار زیاد و حالت بی قرار و گیجی دارید، باید بدانید که این عارضه بسیار خطرناک است و می‌ تواند برای کودکان آسیب‌ ها و مشکلات جدی تری را به همراه آورد.

سیستم گوارشی آنها برای مدت زمان طولانی بیمار خواهد شد و بهتر است در صورت مشاهده هر کدام از این علائم سریعاً به پزشک مراجعه کرده و اقدامات لازم را برای درمان انجام دهید.

روش‌های پیشگیری از اسهال

با توجه به سیستم ایمنی ضعیف و آسیب پذیر نوزادان و کودکان و انبوه و متنوع بیماری های ویروسی و میکروبی در محیط زندگی ما، تقریباً غیرممکن است که کودک ما دچار اسهال نشود.

با این حال، راه هایی وجود دارد که می توان از آنها برای ایجاد شرایطی استفاده کرد که کودک را کمتر مستعد ابتلا به اسهال می کند. برخی از این روش ها در زیر ذکر شده است:

شستن دست و صورت

اطمینان حاصل کنید که کودک شما قبل از غذا خوردن و بعد از رفتن به دستشویی دست و صورت خود را کاملاً بشوید.

شستن دست ها خطر ابتلا به اسهال ناشی از بیماری های عفونی و محیطی را تا حد زیادی کاهش می دهد.

کوتاه کردن ناخن های کودکان

کودکان و نوزادان عادت دارند با انگشتان دست و پا بازی کنند و آنها را در دهان بگذارند. ناخن ها مکان امنی برای تجمع عوامل بیماری زا هستند.

ضدعفونی کردن روزانه حمام و آشپزخانه

پیشخوان ها و ظروف آشپزخانه به همراه سطوح حمام و سینک به دلیل رطوبت مداوم، مستعد تجمع عوامل بیماری زا هستند.

ضدعفونی کردن مواد غذایی

همیشه شیشه شیر نوزاد و تمام ظروف و مواد غذایی مربوط به کودک را ضد عفونی کنید.

اگر حیوان خانگی دارید، ظروف غذاخوری و فضای نشیمن و حمام حیوان خانگی خود را کاملا از محیط کودک جدا کنید.

درمان مناسب برای اسهال کودکان

بروز اسهال برای همه افراد به ویژه کودکان امری کاملا عادی و طبیعی خواهد بود، البته می توانید در صورت بروز این عارضه با روش های ساده اقدامات لازم را انجام داده و اسهال را نیز بهبود ببخشید.

اگر بتوانید به واسطه مصرف خوراکی های مانند برنج سفید، سیب زمینی، موز، سیب و نان سفید اسهال را درمان کنید، عوارض جانبی آن را متحمل نمی شوید.

با اصلاح رژیم غذایی و گنجاندن موادی مانند گوشت گاو، بوقلمون و ماهی می توانید اسهال را نیز بهبود ببخشید.

استفاده از مایعات شیرین همچون نوشابه های گازدار، انرژی زا ها، آب قند و اب میوه رقیق نشده ممنوع می باشد، زیرا تمام این مواد حاوی قندهایی است که آب را به داخل روده می‌کشد و باعث بدتر شدن اسهال می‌شود.

باید بدانید که در صورت ادامه دار شدن اسهال در کودکان و اگر رژیم غذایی اصلاح شده افاقه نکرد، حتما باید به پزشک مراجعه نمایید تا متخصصان بتوانند از طریق مصرف آنتی بیوتیک هر گونه عفونت را بهبود بخشیده و اسهال را نیز درمان کنند.

داروهای خاصی برای درمان اسهال استفاده می شود تا بتوانند سندروم روده تحریک پذیر را بهبود بخشیده و از تشدید بیش از حد اسهال جلوگیری نمایند.

همواره توجه داشته باشید که با بروز اسهال، بدن کودکان دچار کم آبی بسیار شدید شده که می‌ تواند مشکلات جانبی را برای آنها به همراه آورد.

در صورت ابتلا به اسهال بهتر است ابتدا روش های درمانی مناسب را در پیش گرفته و مصرف آب آشامیدنی سالم را تا حد زیادی افزایش دهید.

بهتر است که حتماً پس از خروج از سرویس بهداشتی دست های خود را با صابون شسته تا میکروب ها و آلودگی ها به سایر قسمت های بدن انتقال پیدا نکنند.

اکنون پزشکان توصیه می کنند کودکان مبتلا به اسهال که قبلاً شروع به خوردن غذاهای جامد کرده اند رژیم غذایی منظم خود را ادامه دهند و حتی یک وعده دیگر به وعده های غذایی خود اضافه کنند.

متخصصان می گویند رژیم غذایی منظم که شامل کربوهیدرات های پیچیده مانند نان، لوبیا و برنج، گوشت بدون چربی، ماست، میوه ها و سبزیجات باشد، خوب است.

یک رژیم غذایی استاندارد و سالم ممکن است طول مدت اسهال کودک شما را کوتاه کند زیرا مواد مغذی ضروری مورد نیاز برای مبارزه با عفونت را بازیابی می کند.

اگر فرزندتان به طور موقت از خوردن غذا امتناع کرد، نگران نباشید. تا زمانی که او هیدراته باشد، ظرف یکی دو روز اشتهایش باز می گردد.

مطالعات نشان داده است که باکتری های زنده موجود در ماست یک راه بی خطر و موثر برای کاهش شدت و طول مدت اسهال است.

اگر کودک شما به اندازه کافی بزرگ شده است که غذاهای جامد بخورد، خوردن ماست ساده و بدون شیرینی یک راه آسان برای درمان اسهال است، به خصوص اگر کودک شما طعم آن را دوست داشته باشد.

مطمئن شوید که ماستی که خریداری می کنید پروبیوتیک باشد و تاریخ انقضا داشته باشد.

کودک خود را خشک نگه دارید، هنگام تعویض پوشک با ملایمت رفتار کنید و از کرم پای بچه استفاده کنید، زیرا پاهای آنها به راحتی ممکن است در اثر مدفوع شل قرمز و ملتهب شود.

زمانی که کودکان برای درمان اسهال به مراکز درمانی مراجعه می‌ کنند، متخصصان ابتدا آزمایش خون، کلونوسکوپی و چکاپ های لازم را برای آنها تجویز کرده تا بتوانند با نتیجه مطمئن روش های درمانی را برای اسهال آغاز کنند.

در هر صورت باید بدانید که اسهال قابل درمان خواهد بود، اما حتما باید عامل بروز این آسیب شناسایی و درمان شود.

در غیر این صورت اگر عامل اصلی اسهال به قوت خود باقی بماند، ممکن است در دوره کوتاه‌ مدت مجددا کودک را دچار اسهال کرده و آسیب های بیشتری را برای آن به همراه آورد.

ضرورت کنترل اسهال در کودکان

هرگونه اختلال در سیستم گوارشی افراد در صورت عدم کنترل می تواند به عارضه جدی تبدیل شود.

البته باید بدانید که سیستم گوارشی باید روزانه فعالیت درست و به اندازه ای داشته باشد تا بتوانید از سلامت جسمانی خود اطمینان حاصل نمایید.

برخی از بیماری‌ ها و جذب آلودگی در ناحیه‌ روده ها در اغلب موارد منجر به بروز اسهال میشود که این فرایند در کودکان بسیار شایع است.

کودکان به دلیل شناخت محدودی که از اطراف خود دارند، ممکن است به واسطه یک دست آلوده و خوردن خوراکی های ناسالم با اسهال روبرو شوند.

پزشکان و متخصصان بروز اسهال را نهایتا برای چند روز بی خطر دانسته و در صورت ادامه دار شدن به والدین توصیه می کنند سریعا اقدامات لازم را جهت کنترل آن انجام دهند‌.

کودکان به دلیل کم شدن آب بدن  عوارضی مانند بی حالی، خواب آلودگی و خستگی، حالت تهوع، استفراغ و تب را در حد خفیف تا شدید تجربه خواهند کرد.

باید بدانید که اگر اسهال با تب همراه شود عارضه ای جدی و خطرناک به شمار آمده و باید کودک خیلی فوری و سریع تحت درمان قرار بگیرد.

گاها آسیب گوارشی کوچکی مانند اسهال می‌ تواند به مشکلی بزرگ و جدی تبدیل شود و این اتفاق زمانی می افتد که فرد نسبت به عرضه پیش آمده بی اهمیت باشد.

همانطور که می‌ دانید کم آب شدن بدن خطرات و عوارض زیادی را به همراه داشته و اختلالات بسیار گسترده‌ ای را در سیستم گوارشی به وجود می‌ آورد.

به همین دلیل است که پزشکان توصیه و تاکید فراوان دارند به محض بروز اسهال و در صورت ادامه دار شدن این آسیب حتما به پزشک مراجعه نمایید‌ تا روش های مناسب برای کنترل آن انجام شود.

در مواردی پزشکان برای پیشگیری از کم آبی بدن تزریق سرم و مصرف انواع مایعات را برای بیماران الزامی می دانند.

حال تصور کنید که بدن کودکان به دلیل ضعف بیشتر ممکن است نسبت به این عوارض واکنش های شدیدتری نشان دهد و مشکلات مختلف را نیز تجربه کنند.

بهتر است که نسبت به سلامت کودکان حساس تر و هوشیارتر باشید و اگر متوجه می شوید که اسهال برای آنها اتفاق افتاده، بهتر است هر چه سریع تر به پزشک مراجعه نمایید تا علاوه بر علت یابی این عارضه فرایندهای کنترلی نیز انجام شود.

عموم پزشکان از جمله دکتر سمانه عبدالمحمدی بر این باور که اسهال در کودکان و بزرگسالان باید خیلی سریع کنترل و برطرف شود.

اگر متوجه می شوید که اسهال در کودکان با علائمی مانند تب و کاهش وزن همراه است باید به بیماری‌ های خطرناک تر نیز مشکوک شد.

اگر پزشکان فرایندهای کنترلی را انجام دهند و نتیجه مطلوب حاصل نشود، متخصصان انجام آزمایشات تخصصی تر را الزامی می دانند.

در اغلب موارد بروز اسهال برای کودکان نشأت گرفته از موجودات انگلی، باکتری ها و ویروس ها خواهد بود که باید هر چه سریع تر از بدن پاکسازی شوند.

در مواردی پزشکان اسهال طولانی مدت در کودکان را ناشی از بیماری های مربوط به هورمون ها دانسته و البته عفونت های مزمن یا سوء هاضمه می تواند منجر به بروز این بیماری و آسیب شود.

اسهال را با هر شکل و رنگی که هست باید جدی گرفت و پیش از انجام روش های درمانی خانگی با پزشکان و متخصصان مشورت کنید.

عوارض اسهال در کودکان

در صورتی که اسهال کودکتان را کنترل نکنید امکتان دارد منجر به عوارض مختلفی شود. بعضی از این عوارض عبارتند از:

کم آبی بدن

اسهال می تواند منجر به از دست دادن بیش از حد مایعات و الکترولیت ها از بدن شود و منجر به کم آبی بدن شود.

وجود کم آبی در کودکان خردسال و نوزادان خطرناک می باشد و باعث علائمی مانند خشکی دهان، گودی چشم، کاهش برون ده ادرار و بی حالی شود.

سوء تغذیه

اسهال طولانی مدت یا شدید در کودکان می تواند در جذب مواد مغذی ضروری از غذا اختلال ایجاد کند و منجر به سوء تغذیه در کودکان شود.

سوءتغذیه در صورت عدم رسیدگی به موقع می تواند اثرات بلندمدتی بر رشد و توسعه داشته باشد.

عدم تعادل الکترولیت

اسهال می تواند تعادل الکترولیت های بدن مانند سدیم، پتاسیم و کلرید را دچار اختلال کند.

عدم تعادل در الکترولیت ها منجر به ضعف عضلانی، ضربان قلب نامنظم و سایر مشکلات جدی سلامتی می شود.

کاهش وزن

اسهال مزمن باعث کاهش وزن قابل توجه در کودکان می شود و می تواند بر سلامت و رشد کلی آنها تأثیر بگذارد.

نظارت بر وزن و وضعیت تغذیه فرزندتان در طول و بعد از یک دوره اسهال بسیار مهم است.

عفونت های باکتریایی

در بعضی موارد، اسهال در کودکان امکان دارد به دلیل عفونت های باکتریایی مانند E. coli یا سالمونلا باشد.

این عفونت ها در صورت عدم درمان می توانند باعث علائم و عوارض شدیدتری شوند.

انواژیناسیون

در موارد نادر، اسهال شدید یا مداوم در کودکان می تواند منجر به عارضه ای به نام انواژیناسیون شود که در آن بخشی از روده به قسمت دیگری تلسکوپ می زند.

می تواند باعث درد شدید شکم، استفراغ و عوارض بالقوه تهدید کننده زندگی شود.

اگر کودک اسهال مداوم یا شدید را تجربه کرد، به ویژه اگر با علائمی مانند تب بالا، وجود خون در مدفوع یا علائم کم آبی همراه باشد، برای والدین مهم می باشد که به دنبال مراقبت های پزشکی باشند.